Als het niet meer past

Soms houd je vriendschappen vast die eigenlijk niet meer bij je passen, uit angst om alleen te zijn. In deze workshop onderzoeken we hoe spannend het kan zijn om jezelf te blijven — en hoe dat juist kan leiden tot vriendschappen die natuurlijker voelen.

Verbonden blijven

De waarde van nabijheid en loyaliteit

Veel deelnemers herkennen hoe veilig het kan voelen om je aan te passen. Voor sommigen ligt dat diep in hun opvoeding. Als kind leerden ze luisteren, meebewegen, rekening houden met de ander. “Er was geen ik,” zegt iemand. “Ik zeg vaak ‘we’. Dat voelt veiliger.” Voor zichzelf spreken voelt kwetsbaar.

Verbonden blijven betekent rekening houden met elkaar, investeren in contact, samen dingen doen. Sommige vriendschappen bestaan uit gezamenlijke activiteiten, samen optrekken, een dorp delen, een geschiedenis delen. Het geeft structuur en herkenning.

Er wordt ook gesproken over moeite doen als vorm van liefde: iemand ophalen van Schiphol met eten, aandachtig luisteren, vragen stellen. Verbondenheid kan warm, zorgzaam en trouw zijn.

Schaduwkant van verbonden blijven

Maar als verbonden blijven doorschiet, raakt het contact ongelijk of leeg.

Sommigen vertellen hoe ze jarenlang meebewogen uit medelijden of schuld. Iemand hield vijftien jaar een vriendschap in stand met iemand die hem ooit had geslagen. Hij was gegroeid, de ander niet. Medelijden hield het contact nog in stand, totdat hij besefte: dit klopt niet meer.

Een ander beschrijft hoe ze in een grote vriendengroep zat waarin ze zich al een tijd eenzaam voelde. Ze deden alles samen, maar het bleef emotioneel oppervlakkig. “Ik zat erbij, maar ook weer niet.” Ze had innerlijk al afscheid genomen, terwijl de groep het contact nog wilde behouden.

Ook wie moeilijk bij zijn eigen gevoel kan, loopt hier tegenaan. Iemand vertelt hoe door autisme emoties vaak pas doorkomen als ze heel heftig worden — of als een ander zegt: “Ben je boos?” Lange tijd hield hij te weinig rekening met zichzelf. Hij ging om met iemand die vooral met zichzelf bezig was. Als die ander ergens mee zat, was het groot en belangrijk. Als hij zelf iets deelde, werd hij weggezet als zwak. Hij werd gebruikt als klankbord om te klagen. Pas toen de frustratie zich had opgehoopt, zei hij: “Ik vind je een walgelijk persoon.” Daarmee was het contact voorbij.

Wanneer verbonden blijven betekent dat alleen één kant telt, ontstaat uitputting en uiteindelijk explosie.

Trouw zijn aan jezelf

De waarde van eerlijkheid en autonomie

Aan de andere kant staat het verlangen om jezelf te mogen zijn.

Sommigen beschrijven hoe ze pas later in hun leven leerden praten over emoties. Hoe ze ontdekten dat er wél een ‘ik’ is. Anderen herinneren zich momenten waarop ze zich vrij voelden — bijvoorbeeld bij dieren, waar niets hoefde en emoties vanzelf werden aangevoeld. Daar mocht je gewoon zijn.

Voor sommigen voelt trouw zijn aan jezelf als springen in het diepe. “Soms moet ik gewoon zeggen wat er is. Dit is wat ik heb. Deal ermee.” Dat voelt rauw, maar ook echt.

Er wordt steeds vaker gesproken over wederkerigheid. Niet alleen geven, maar ook ontvangen. Niet alleen luisteren, maar ook gehoord worden. De deelnemer die eerder een explosieve breuk had, vertelt nu dat emotionele wederkerigheid voor hem essentieel is geworden. Met een vriend die ook Asperger heeft, spraken ze expliciet uit wat ze niet prettig vinden aan elkaar. Juist door dat gesprek is er ruimte ontstaan om elkaar onvoorwaardelijk te accepteren.

Trouw zijn aan jezelf blijkt niet alleen hard of abrupt te zijn. Het kan ook zorgvuldig en helder zijn. Grenzen aangeven vóórdat de frustratie ontploft. Uitspreken wat je nodig hebt. Vragen of iemand bereid is rekening te houden met jou zoals jij met hen.

Schaduwkant van trouw zijn aan jezelf

Maar ook deze beweging kent spanning.

Loslaten kan abrupt voelen. Een hele vriendengroep achterlaten. Een vriendschap van vijftien jaar beëindigen. Of innerlijk al afscheid nemen terwijl de ander dat nog niet heeft gedaan.

Eerlijkheid kan weerstand oproepen. Niet iedereen kan omgaan met verandering. Wie jarenlang aangepast was, wordt niet altijd meteen begrepen als hij of zij zich uitspreekt.

Soms komt de waarheid er pas uit als een emotie te groot is geworden. Dan klinkt er een harde zin, en is het contact klaar. Achteraf kan dat bevrijdend voelen — maar ook pijnlijk.

Slotvisie

Het gaat niet om kiezen tussen verbonden blijven of jezelf zijn.
Het gaat om de moed om trouw te zijn aan jezelf zonder de verbinding te forceren.

Aanpassen uit angst maakt leeg.
Afstand nemen uit bescherming maakt eenzaam.

Echte verbinding ontstaat waar wederkerigheid is:
waar je jezelf mag zijn én de ander ook.

Soms verandert een relatie daardoor.
Soms stopt ze.
Maar wat blijft, is meer ruimte om echt te leven.