Wanneer doe je de deur dicht?

In deze bijeenkomst hadden we het over bij een groep horen. Tot hoever heeft het nog meerwaarde om bij een groep te blijven, en wanneer besluit je de groep te verlaten?

Veel mensen hadden ervaringen dat ze aanvankelijk bij een groep hoorden, maar dat het misging zodra ze vragen stelden over de sociale orde. Eén deelnemer vertelde:

“In het begin ging het goed op mijn nieuwe werk, omdat ik gewoon de instructies volgde terwijl ik me inwerkte. Maar later zag ik dat het werk niet goed was ingericht en hoe het beter kon. Toen ging het mis.”

Volgens de verteller waren collega’s bang hun positie te verliezen. “Er werd ook geroddeld. Omdat ik daar niet aan meedeed werd ik een bedreiging. De manager greep niet in en uiteindelijk ben ik weggegaan.”

Meerdere mensen herkenden deze dynamiek. Iemand anders vertelde:

“Een jongen die mij eerst waarschuwde voor roddel probeerde mij later juist uit de groep te werken. Dat gebeurde nadat ik een keer iets zei toen hij bij mij op bezoek was. Hij was steeds over anderen aan het klagen en ik wilde ook eens iets vertellen. Ik zei: ‘Waarom laat je mij niet uitpraten?’ Toen ontplofte hij bijna.”

Later merkte hij dat de sfeer in de groep veranderde.

“In het café merkte ik dat mensen van dat groepje zich ineens afstandelijk opstelden.”

Wat gebeurt hier in een groep?

In het gesprek ontstond daarna de vraag waarom dit soort situaties zo vaak voorkomen. We zagen drie dingen: 

1. Iemand voelt zich in zijn plek aangetast. In elke groep zijn er mensen die meer ruimte nemen. Als je dan zegt: “Waarom laat je mij niet uitpraten?”, kan dat voelen als een aanval. Daarom reageert iemand soms heel heftig.

2. Mensen kiezen (stilletjes) een kant. Als er gedoe is tussen twee mensen, gaan anderen vaak mee met degene die meer invloed heeft. Niet per se omdat ze het eens zijn, maar om ruzie te vermijden of hun plek te behouden. Dan merk je dat de sfeer ineens verandert.

3. Iedereen wil erbij horen. Veel mensen passen zich aan om niet buiten de groep te vallen. Als iemand met invloed zich tegen jou keert, bewegen anderen vaak mee. Zo kan een hele groep onbewust dezelfde kant op gaan.

Verschillende soorten groepen

Tijdens het gesprek maakten deelnemers ook een onderscheid tussen verschillende soorten groepen. Eén deelnemer zei: “Sommige groepen worden bijeengehouden door een gezamenlijke activiteit. Maar andere groepen draaien vooral om erbij horen. Dan gaat het al snel om de sociale orde.” In zulke groepen kan de positie van mensen soms belangrijker worden dan wat er inhoudelijk wordt gezegd.

Deelnemers merkten ook op dat groepen verschillende waarden kunnen ontwikkelen. “Een groep kan hoge waarden hebben, bijvoorbeeld dat het om waarheid of eerlijkheid gaat. Maar er kunnen ook lagere waarden ontstaan, zoals dat iedereen elkaar maar gelijk geeft omdat mensen hun eigenwaarde uit de groep halen.” Wanneer loyaliteit of harmonie belangrijker wordt dan eerlijkheid, kan iemand die een kritische vraag stelt al snel als storend worden gezien.

Aanpassen en jezelf blijven

Het gesprek verschoof daarna naar de vraag hoe je je als individu tot een groep verhoudt. “Om erbij te horen moet je je ook een beetje aanpassen,” zei iemand. Maar een ander voegde meteen toe: “Maar wel met behoud van je eigenheid. Het moet tweerichtingsverkeer zijn. Jij past je een beetje aan, maar de groep accepteert ook jouw eigenheid.”

Een deelnemer vertelde hoe moeilijk die balans kan zijn. “Ik paste me vroeger te veel aan. Ik deed mee met platte humor die ik eigenlijk helemaal niet leuk vond. Dan raak je jezelf kwijt.” Volgens iemand anders kan het juist helpen om jezelf te blijven — vaak krijg je uiteindelijk meer respect als je rustig je grens aangeeft. “Als je jezelf blijft kun je juist beter omgaan met mensen die anders zijn dan jij, zelfs als ze vervelend doen. Als pleaser zou ik vervelend gedrag eerder op mezelf betrekken. Nu denk ik eerder: die persoon had gewoon geen goede dag.”

Iemand vatte het mooi samen:

“Om erbij te horen moet je je een beetje aanpassen. Maar de groep moet ook ruimte maken voor wie jij bent.”