Veranderen vanuit aanvaarden

Het is goed om te willen groeien, zolang je weet dat je nu al oké bent. Dan hoef je niet te veranderen om goed genoeg te zijn, maar mag je veranderen omdat het leven beweegt. Hieronder een uitwerking van dit thema.

We leven in een tijd waarin “aan jezelf werken” bijna vanzelfsprekend is. Je moet groeien, doelen halen, het beste uit jezelf halen. Maar tegelijk hoor je dat je jezelf moet accepteren zoals je bent, je grenzen moet respecteren en moet leven in het nu. Het resultaat is dat veel mensen vastlopen in een spanningsveld: moet ik mezelf veranderen of moet ik leren aanvaarden?

De quotes van Ervaringswijzer laten zien dat dit geen simpele keuze is. De waarheid zit niet aan één kant—maar in de balans tussen beide. 

1. De waarde van veranderen

Veel mensen vertellen dat veranderen mogelijk is, maar alleen binnen grenzen.

“Binnen een bepaalde bandbreedte kun je dingen veranderen.”
“Na jaren zie je toch dat er dingen zijn veranderd.”
“Een mens is een vat vol vermogens.”

Verandering betekent oefenen, bewust worden, stapjes zetten. Het vraagt tijd én realisme: je kunt jezelf niet uitwissen en opnieuw uitvinden, maar je kunt wel groeien in hoe je met jezelf en het leven omgaat.

Sommige veranderingen komen vanzelf als je milder wordt naar jezelf:

 “Als je zorgt voor je lichaam, je gevoel en je denken dan gaat het veranderen vanzelf.”

Verandering kan ook heel praktisch zijn: meer contact met wat je voelt, een andere manier van reageren, je leven anders inrichten zodat het beter past bij je kwetsbaarheid.

2. De valkuil van veranderen

Maar veranderen heeft ook een schaduwkant. Mensen die veel aan zichzelf werken, herkennen dit:

“Het ego wil altijd meer, beter, sterker.”
“Je kunt eindeloos aan jezelf blijven sleutelen.”
“Veranderen kan schijn zijn—om ergens bij te horen.”

Soms komt verandering niet voort uit verlangen, maar uit zelfafwijzing. Dan wordt groeien een manier om te bewijzen dat je wél goed genoeg bent. Je holt jezelf voorbij.

In een samenleving die zegt dat je alles moet kunnen, kun je makkelijk het gevoel krijgen dat je tekortschiet. Dan is persoonlijke ontwikkeling geen bevrijding, maar een verdienmodel.

 “Veranderen of zelfontwikkeling is ook een verdienmodel. Er wordt je aangepraat dat je niet goed genoeg bent.”

Dit is groei zonder basis—en daarmee destructief.

3. De waarde van aanvaarden

Aanvaarden betekent niet dat je opgeeft, maar dat je contact maakt met de werkelijkheid.

“Aanvaarden is een werkwoord.”
“Je kunt pas accepteren als je alles hebt geprobeerd.”
“Verdriet mag er ook zijn, kleuren van de regenboog.”

Aanvaarding geeft rust en realisme. Het helpt je om te zien wat bij je hoort:

 “Ik kan mijn kwetsbaarheden er niet uitsnijden. Wat ik kan verbeteren is mijn leven zo inrichten dat ik er goed mee omga.”

Aanvaarding maakt het leven lichter omdat je stopt met vechten tegen dingen die niet te veranderen zijn. Het brengt je terug naar je essentie:

 “Het geluk ligt in je zijn, in het hier en nu.”

 4. De valkuil van aanvaarden

Maar ook aanvaarden kan misgaan.

“Je kunt te snel denken: ik ben nou eenmaal zo.”

“Soms zeg je dat je iets accepteert, terwijl je eigenlijk pijn wegduwt.”
“Als je normen overneemt die niet van jou zijn, raak je jezelf kwijt.”

Aanvaarding zonder eerlijkheid is geen aanvaarding, maar vermijding. Je zegt dat je vrede hebt, maar eigenlijk ben je bang om iets aan te gaan. Dat leidt tot stagnatie: je blijft klein, je blijft in je angst, je probeert niet meer.

 “Je moet wel kijken dat je niet te snel accepteert, dat je weinig onderneemt tegen je probleem.”

Echte aanvaarding vraagt moed: jezelf aankijken, je grenzen onderzoeken, en soms opnieuw proberen.

5. De beweging tussen beide

Het meest waardevolle inzicht uit de interviews is dat mensen op den duur leren dat verandering en aanvaarding elkaar niet uitsluiten. Ze hebben elkaar nodig.

 “Veranderen is mogelijk, maar binnen grenzen.”

“Je moet eerst erkennen wie je bent, voordat je kunt kiezen hoe je verder wilt.”

“Het gaat erom dat het een grens wordt van jezelf en niet iets wat door anderen wordt opgelegd.”

Dat is de kern:

Aanvaarden geeft rust. Veranderen geeft richting. Samen vormen ze wijsheid.

Zoals iemand treffend zei:

 “Ben je alleen, dan ben je niet tevreden; ben je samen, dan ben je ook niet tevreden. Dan denk ik: ik ben tevreden—zelfs al ben ik het niet.”

Dat is de paradox van het leven: vrede vinden terwijl je blijft bewegen.

6. Praktisch: hoe herken je balans?

Je zit in de gezonde kant van veranderen als je:

groeit vanuit nieuwsgierigheid, niet vanuit tekort
veranderingen kiest die bij je passen
je grenzen kent
mild blijft voor jezelf
plezier hebt in ontdekken

Je zit in de gezonde kant van aanvaarden als je:

eerlijk kijkt naar je situatie
stopt met vechten tegen wat niet te veranderen is
rust en ruimte voelt
je eigen grenzen bepaalt
compassie hebt voor je kwetsbaarheid

De balans voel je wanneer:

je jezelf niet kwijt raakt in groei
je niet stilvalt in aanvaarding
je doelen licht houdt
je innerlijke rust niet verliest
je kunt zeggen: “Dit ben ik, en ik beweeg.”

7. Tot slot: de wijsheid van beide

Het bekende gebed van de Anonieme Alcoholisten vangt de volledige polariteit in één zin:
Geef me de rust om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, de moed om te veranderen wat ik wel kan, en de wijsheid om het verschil te zien.

Die wijsheid klinkt door in alle verhalen:

Je hoeft niet alles te kunnen.
Je hoeft niet perfect te worden.
Je mag groeien, je mag rusten.
Je mag mens zijn.

 

Hieronder nog de genoemde quotes:

Veranderen binnen grenzen

Of je kunt veranderen? In eerste instantie denk ik van wel. Het is net als bij spierkracht: ik zou nu bijvoorbeeld dertig kilo kunnen bankdrukken. Dat was ooit zestig kilo en als ik drie jaar zou oefenen zou ik misschien wel honderd kilo kunnen bankdrukken. Zo is het denk ik ook met psychische kwaliteiten. Ik denk dat je binnen een bepaalde bandbreedte dingen kan veranderen. 

Ik geloof dat je een karakter hebt meegekregen en ik denk dat je dat karakter moet accepteren. Dus als jij een heel explosief iemand bent, dan kun je er wel voor zorgen dat je niet elke dag iemand in elkaar slaat, maar het feit dat je boos raakt van bepaalde situaties is moeilijk te veranderen. Dus wat je gegeven is, daar moet je mee leren dealen. 

Soms lijk je geen vooruitgang te zien, maar als je na een aantal jaren terugkijkt zie je toch dat er dingen zijn veranderd. In die zin kun je veranderen. Als ik kijk naar hoe ik was, zo verlegen, zo bang en met zo weinig bewustzijn over wat er in mij leefde, dan is dat een enorm verschil met hoe het nu is. Ik denk dat de tijd daar een rol in speelt: meer ervaring en kennis geeft ook meer bewustzijn.

Ik kan mijn kwetsbaarheden er niet uit snijden en zeggen: dat is er niet meer. Wat ik kan verbeteren is mijn leven zo inrichten dat ik het beste met mijn kwetsbaarheid kan omgaan. 

Verandering relativeren

Ik ben hersteld door eerst rock bottom te gaan. Mensen vinden het sterk hoe ik uit mijn depressie ben gekomen.  Maar wie doet er nou niet zijn best? De kracht om te veranderen is misschien alleen maar geluk. Ik ken iemand die de hele dag niets doet. Je kan wel zeggen dat zo iemand lui is, maar ik denk dat het onderdeel is van zijn aandoening. Elke keuze die je maakt is de beste die je op dat moment kunt maken met de opties die je hebt.

Ik heb ontzettend veel proberen te veranderen aan mezelf en die neiging heb ik nog steeds. Maar zo ontstaat er steeds opnieuw lijden, omdat het ego nooit tevreden is. Dat wil altijd meer, beter, gezonder, sterker, anders dan het nu is. Ik had alle therapieën, trainingen en boeken niet willen missen, maar ze hebben me niet bij de kern van het probleem gebracht. 

“Vechten steekt weleens de kop op, maar ik kan het goed relativeren. Ben je alleen, dan ben je niet tevreden, ben je samen dan ben je ook niet tevreden. Dan denk ik: ik ben tevreden, zelfs al ben ik het niet.” Een ander hierover “Ik zie ‘tegenslag’, als een kans om te leren. Tegenslag is hoe de gemeenschap ernaar kijkt.”

Je hebt in principe niet iets nodig om gelukkig te zijn. Je projecteert alleen maar het geluk in een ding, bijvoorbeeld die baan. En als je het hebt, valt je streven ernaar even weg. Dat is wat een geluksgevoel geeft, je bent even niet met toekomstige dingen bezig. Ik denk dat die vrede hier en nu ook al te beleven is. Dus in je zijn. Maar dan is het nog steeds leuk om te worden, dus van A naar B te gaan. Dat project afkrijgen of wél die vriendin, waarom niet? Ik weet van tevoren niet of het lukt, maar ik weet wel dat ik nieuwe dingen zal ontdekken. Dat vind ik belangrijker dan dat doel bereiken. 

Je kunt naar iets streven, bijvoorbeeld een baan. Maar als je het doel eenmaal bereikt, ontdek je weer andere dingen. Misschien wel dat je liever met mensen had willen werken, dan met cijfers. Dat inzicht helpt mij om minder geforceerd om te gaan met wat ik in mezelf wil veranderen. 

Stel dat je almachtig was, dat je alles in een vingerknip kon bereiken, dat zou waarschijnlijk op den duur niet meer leuk zijn. Begin daarom waar je bent. Ik begin steeds meer te ontdekken dat je zelfs van een mislukking op een bepaalde manier kunt genieten; het zijn allemaal kleuren van de regenboog. Verdriet mag er ook zijn, kleurt ook je leven als contrast ten opzichte van blijdschap.

Ik begin nu steeds meer te genieten van de kleine contacten die ik al heb. Dat plaatje van een vriendin zit daarbij nu minder in de weg. Als dat plaatje van die vriendin eerst moet uitkomen, dan zou ik minder genieten van het contact wat ik nu heb. Uiteindelijk gaat het niet om het ding, maar wat het vertegenwoordigt. In mijn geval is dat verbinding. 

Op weg naar mijn doel, ontdek ik nieuwe dingen en verandert ook het doel zelf. Zo denk ik dat het zal blijven veranderen. Er bestaat een zekere mate van maakbaarheid, maar je moet daar niet te veel van verwachten. Vaak is het toch anders dan je denkt. En het geluk wat je er een tijdje van hebt gaat ook weer zomaar voorbij. Het is leuk om iets na te streven, maar verwacht er niet al je geluk uit te halen, dat ligt meer in hoe je naar dingen kijkt. 

Op een gegeven moment heeft het geen zin meer aan jezelf te sleutelen en kun je beter de omgeving op de hoogte stellen.  

Je kunt wel blijven proberen van je somberheid af te komen, maar ik zal nooit een blij mens worden. Dat is nou eenmaal de kwetsbaarheid die je hebt. Je moet wel kijken dat je niet te snel accepteert, dat je weinig onderneemt tegen je probleem. 

Hier in Nederland moet je altijd het maximale eruit halen. Je moet alles kunnen. Van banden plakken tot sociale contacten. Zo kun je ook eindeloos aan jezelf blijven sleutelen. Maar als je er op een gegeven moment het maximale hebt gedaan binnen je vermogen, dan is het goed. 

Doordat de religie verdwijnt, ben je zelf heel belangrijk geworden. Je moet aan jezelf werken, keuzes maken. Je moet er alles uithalen; want je leeft maar één keer. Maar wat is dat, het maximale eruit halen? 

Je moet eerst erkennen wie je bent, voordat je kunt kiezen hoe je verder wilt. Je kunt soms ook proberen te veranderen vanuit iets wat je in jezelf afwijst. Maar als het iets is wat bij je hoort, verlies je jezelf. Zo moet ik er rekening mee houden dat ik een traumahoofd heb. Die alarmknop gaat gewoon heel snel aan. Als iemand naar mij snauwt, kan ik daar heel lang last van hebben. Dan kan ik wel proberen om stoer te doen, maar ik kan beter mijn diplomatieke kant ontwikkelen. Dan bereik ik meer.  

“Veranderen of zelfontwikkeling is ook een verdienmodel. Er wordt je aangepraat dat je niet goed genoeg bent. En vervolgens vertelt een lifecoach je hoe je het anders moet doen voor 5000 euro. Ik voelde me erin geluisd.” Iemand anders hierover.  Marketing is gebaseerd op uitbuiting. Ik had laatst HG in mijn verstopte wasbak gegooid. De loodgieter vertelde me dat niet meer te doen, want het wordt cement. Beter een beetje soda en heet water. Door je wijs te maken dat je voor elk materiaal een ander schoonmaakproduct nodig hebt, verdienen ze aan je. En sommige medicijnen werken heel goed, maar als ze er niet aan verdienen, worden ze buiten het zicht gehouden.” 

Soms is veranderen schijn om ergens bij te horen. Bijvoorbeeld je emoties wegduwen om vrolijk over te komen. Aan jezelf werken is soms ook op jezelf teruggeworpen worden. Het leven aanvaarden met de pijn die erbij hoort. 

Bewustzijn is het halve werk

Je kunt je gedachten hebben en daarin meegaan, maar je kunt ook gedachtes hebben en daarnaar kijken. Mediteren is alleen kijken naar gedachten en ze niet proberen te veranderen. Hierdoor komt er een proces op gang waarbij ik meer ruimte ervaar en niet meer altijd gevangen zit in mijn geest.

Mijn vader was getraumatiseerd, maar wees hulp af. Ik heb hem tot zijn overlijden zien worstelen met wrok, haat en ontevredenheid. Het is niet zo dat je problemen in één keer voorbij zijn als je in therapie gaat. Het is een bewustwordingsproces waarin je steeds meer inzicht krijgt. Veranderen is een levenslang proces. 

Bewustwording is heel belangrijk. Door kleine stapjes uit te proberen wordt je bewust van hoe je lichaam voelt en wat je nodig hebt. Door bewustwording groei je. En hoe andere mensen op je reageren verandert dan vervolgens ook weer. 

‘Wat voel je?’ Dat was de sleutel naar verandering. Ik zat erg in mijn hoofd en had weinig contact met mijn innerlijk leven. Door het erover te hebben werd ik me bewust van mijn gedachten en gevoelens. Ik heb nu veel meer contact met wat in me leeft.

Ik probeer eigenlijk steeds meer te gaan leven vanuit mijn hart. Van moeten naar willen. Minder vanuit automatismen leven. Meer vanuit wat ik echt wil. Dat is een constant proces. Ik denk dat je sommige dingen kunt veranderen, maar andere dingen zal je moeten accepteren. Maar je kunt ook ondanks je angst toch iets ondernemen. 

Als je zorgt voor je lichaam, je gevoel en je denken dan gaat het veranderen vanzelf. Je krijgt meer compassie, je wordt rustiger en doet minder schade aan jezelf en anderen. Wanneer ik bijvoorbeeld tijdens een ruzie met mijn partner eerst mijn geest tot rust laat komen en dan pas weer in contact treedt met haar, zullen we een prettiger en beter gesprek hebben.

Ik heb geleerd dat ik innerlijke vrijheid nooit buiten mijzelf zal vinden. Ik word niet vrij van weer een nieuwe yogacursus, een nieuwe baan of een verhuizing naar een andere plek. Ik word wel steeds gelukkiger wanneer ik steeds weer naar binnen keer om te zien en te aanvaarden wat zich in mij aan dient. Minder verzet en meer acceptatie.

Hoe groter het geloof in jezelf des te meer onwrikbaar je bent ten opzichte van mensen die je iets proberen te verkopen. Autoriteiten hebben autoriteit omdat ze worden geloofd, als je dat niet meer doet dan werken hun spelletjes niet meer.  Ik kwam daar achter na de zoveelste duurbetaalde coach. Het enige waar je voor betaald is de les: uiteindelijk moet je het zelf doen. 

Praktiseren de andere helft

Mensen veranderen vaak pas als er iets ernstigs gebeurt. Bij kleine dingen denken we al snel: ik red me wel, het gaat vanzelf over. Ik zocht mijn groei eerst buiten mezelf — in boeken en cursussen over zelfontwikkeling. Dat gaf me het gevoel dat ik goed bezig was, maar eigenlijk werd ik steeds meer een kluizenaar. De echte groei kwam pas toen ik in een relatie terechtkwam. Zij doorzag mij en hield me een spiegel voor. Daardoor moest ik wat ik in theorie al wist, in de praktijk brengen. Soms heb je iemand anders nodig om echt te veranderen.

Hoewel boeken mij ook soms ook hielpen in het begrijpen van mezelf en de wereld, moet je het toch leren in de praktijk, in relatie met de ander. Anders blijft het theorie. Hoewel ik nog wel last kan hebben van mijn patronen, zoals zelfafwijzing, kan ik er tegenwoordig wel sneller uitkomen. Het blijft oefenen om met nare gedachten en gevoelens om te gaan. Meestal wil ik die gevoelens niet voelen, maar op een gegeven moment kan ik ze toch toelaten en mild zijn naar mezelf . 

Een mens is een vat vol vermogens en kwaliteiten waarvan de eigenaar soms nog geen benul heeft. Door jezelf af en toe uit te dagen, iets nieuws te doen, maak je ruimte voor die vermogens om naar de oppervlakte te komen. 

Je moet proberen ineens anders te zijn. Dan doe je het vanuit een gevoel dat je niet goed genoeg bent. Maar elke eigenschap heeft voor- en nadelen. Bescheiden zijn is ook een kwaliteit. Alleen het is goed als je assertief kunt zijn als het nodig is. Dan wordt je breder in je ontwikkeling. Maar je moet jezelf niet voor je kop slaan als het een keer niet lukt. Bedenk gewoon hoe je het een volgende keer anders zou doen, of kom er op terug als dat lukt. 

Je kunt alleen dingen veranderen die in eerste instantie al niet echt bij je hoorde. Bijvoorbeeld als je van je ouders een studie moest volgen om geld te verdienen, terwijl daar je hart niet ligt. Terwijl als je doet waar je hart ligt, dan gaan dingen ook stromen. 

Aanvaarden

Ik vluchtte in de spiritualiteit, waar gezegd werd dat je niet iets in de wereld nodig hebt om gelukkig te zijn. Dus ook geen baan. Ik heb me daar lang zoet mee gehouden, maar toch wrong het. Ik wilde eigenlijk wel de wereld in. Je bent ook een persoon met behoeften. 

In aanvaarden zit volgens mij altijd erkenning. Het oplossen van een probleem kan alleen maar beginnen als je erkent dat je een probleem hebt, anders kun je niks. Ik heb tientallen jaren geen relatie gehad en allerlei ontkennende redenen aangevoerd: ik ben nou eenmaal een vrije jongen etc. Ondertussen schaamde ik me ervoor en probeerde ik het te verbergen. 

Om te aanvaarden moet je weten waar je grenzen liggen. Die onderzoeken en daarna je er niet slecht over voelen dat je iets niet kan, dus je niet vergelijken met anderen. Door uitproberen en toch alles aangaan kom je erachter tot hoever je kunt gaan. Als je dat niet hebt gedaan, weet je niet hoever je kunt gaan. Je kunt pas accepteren als je alles hebt geprobeerd. We hadden ooit een stagiair die haar bachelor heeft behaald, terwijl haar psychiater beweerde dat een studie te zwaar voor haar zou zijn. 

Het gaat erom dat het een grens wordt van jezelf en niet iets wat door anderen wordt opgelegd. Ik ben ervan overtuigd dat de grenzen die anderen je opleggen vaak beperkter aanvoelen, dan wanneer je je eigen grenzen ontdekt. En die grenzen staan niet vast. Daar mag je ook weer op terugkomen. 

Aanvaarden wordt moeilijk als je jezelf normen oplegt die niet van jou zijn. De omgeving legt je vaak normen op vanuit de beste bedoelingen, maar dat kan heel beperkend werken. Zowel als ze op de acceptatie gaan zitten, waardoor je denkt: van wie is dit eigenlijk? Maar ook als mensen gaan zeggen: als je maar wil, kun je alles. In zo’n maatschappij leven we nu ook; iedereen moet alles kunnen. Ik denk dat het leven een stuk aangenamer is, wanneer je iets niet hoeft te kunnen. 

Aanvaarden is een werkwoord. Het is iets wat je kunt doen. Tegelijk wordt herstel in mijn opinie niet zozeer verkregen door ingrijpen van buitenaf, maar door acceptatie van binnenuit. Mensen willen wel graag dingen actief oplossen, maar soms is niets doen net zo goed als iets doen. Tijd doet ook een hoop.  Je leven wordt een stuk beter als je stopt met energie steken in dingen die nergens toe leiden. Bepaalde grenzen zoek ik niet meer op. Met de jaren kom je er achter waar je grenzen liggen. 

Die periode van onmacht, zaken die ik niet kon verwerken, eenzaamheid, heel veel eenzaamheid, dat heeft wel een bepaalde diepte gegeven. Als mens met een psychische kwetsbaarheid loop je voorop, want iedereen moet op een gegeven moment dealen met ouder worden, verval, verlies van je baan en geliefden. Iedereen moet op een gegeven moment leren ermee om te gaan dat dingen niet alleen niet meer maakbaar zijn, maar ook vervallen. Dat dwingt je om naar je essentie te gaan. 

Vroeger probeerde ik altijd iets te doen om een lastige situatie op te lossen. Ik wilde niet lijden, dus ging ik nadenken, plannen, praten. Nu laat ik vervelende gevoelens gewoon door me heen gaan, zonder ze meteen te willen fixen. Ik heb geleerd dat mijn lichaam vaak beter weet wat er nodig is dan mijn hoofd. Soms denkt je hoofd: ik moet dit goedmaken, terwijl je lichaam zegt: ik moet hier juist weg. Hoe meer je durft te voelen, hoe beter je lichaam kan reageren. Dat is voor mij het verschil tussen pijn en lijden: pijn hoort bij het leven, lijden ontstaat als je ertegen vecht.

Je kan iets aanvaarden vanuit angst ‘ik accepteer gewoon zoals ik ben’, als je sociale angst hebt. Maar je angst wordt zo alleen maar groter. Soms zeg je dat je iets accepteert, terwijl je eigenlijk pijn of verdriet probeert weg te duwen. Echte aanvaarding vraagt juist dat je eerlijk kijkt naar wat er in je leeft.

Aanvaarden betekent niet opgeven, maar erkennen wat je niet kunt veranderen. Dat helpt om beter om te gaan met verlies, ziekte of andere moeilijke dingen. Door te accepteren wat er is, leef je met meer vrede in jezelf en met de wereld om je heen.

Tot slot

Je hebt zowel kracht als kwetsbaarheid in je. Een spreuk van de Anonieme Alcoholisten luidt: God, geef me de rust om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, de moed om te veranderen wat ik wel kan, en de wijsheid om het verschil te zien.