Voordat je problemen gaat oplossen, is het misschien nodig om eerst anders te kijken. Want als je meteen in de oplossingsstand schiet, los je soms iets op wat misschien helemaal geen probleem is. Tegelijkertijd kun je ook te lang blijven kijken en niet meer in beweging komen. Wijsheid lijkt dus niet te zitten in alleen oplossen of alleen reflecteren, maar in het leren afstemmen: wanneer is actie nodig, en wanneer juist niet?
🟢 Voordelen van oplossen
Soms is direct handelen nodig. Zeker in noodsituaties kan een snelle reactie levens redden. Iemand vertelde hoe tijdens het varen een man overboord viel. “In een splitsecond gooide ik een touw.” Er was geen tijd om uitgebreid na te denken.
Ook primaire reacties hebben een functie. “Je hebt je limbisch systeem niet voor niks.” Boosheid of een sterke emotionele reactie kan duidelijk maken waar je grens ligt. “Primaire reacties zorgen ook dat mensen niet over je grenzen gaan.” Primaire energie wordt zelfs omschreven als iets puurs. Het is gezond als die energie kan doorstromen.
Toch betekent dat niet dat je altijd je eerste impuls moet volgen. “Je kunt die energie waarnemen en even voelen wat de beste reactie is.” Het gaat om het ontwikkelen van onderscheidingsvermogen: wanneer is een primaire reactie gezond, en wanneer niet?
Er werd ook gesproken over ervaring en herhaling. “Je moet meters maken.” Door vaak dezelfde situaties mee te maken ontstaat zelfvertrouwen. Fouten horen daarbij. “De pijn van fouten maken moet je tolereren, anders groei je niet.”
🔴 Nadelen van oplossen
Veel deelnemers herkenden dat problemen soms groter worden gemaakt dan ze zijn. “Het denken in termen van problemen kan een gewoonte zijn.” Niet alleen mensen doen dat, maar soms ook systemen. “De markteconomie verkoopt oplossingen voor problemen. Dat heeft belang bij het voortbestaan van problemen.”
Daardoor kun je het gevoel krijgen dat er steeds iets mis is dat opgelost moet worden. Een deelnemer vertelde over een liefdescoach aan wie duizenden euro’s waren betaald. Achteraf voelde het alsof er vooral onzekerheid was gecreëerd. “Mijn liefdescoach had me kunnen laten zien dat er eigenlijk geen probleem was.”
Ook in relaties kunnen problemen worden overgenomen van anderen. “Een vriendin van mij heeft het altijd over problemen. En dat wil zij ook op mij leggen.”
Soms ontstaat er zelfs een soort verslaving aan oplossen, terwijl er eigenlijk niets aan de hand is. “Vaak is er niks aan de hand, maar we maken dingen soms te groot.” Tegelijkertijd werd ook gezegd dat moeilijke gevoelens er wel mogen zijn. “Als je wegkijkt, kijk je weg voor iets in jezelf. Je bent pas bloeiend als je heel bent.”
Een ander risico van te snel oplossen is dat je handelt vanuit verkeerde aannames. We kijken namelijk nooit neutraal. We kijken door ideeën over hoe het hoort, wat goed is, of wat er van ons verwacht wordt. Daardoor kun je iets proberen op te lossen wat misschien helemaal geen probleem is.
Bijvoorbeeld: je voelt je schuldig omdat je geen contact opneemt met iemand. Je denkt: ik ben geen goede vriend, ik moet iets doen. Maar misschien voelde het contact helemaal niet veilig. Dan is het probleem niet dat je afstand houdt, maar dat je jezelf verwijt dat je naar je grens luistert.
🟢 Voordelen van anders kijken
Door niet direct te reageren ontstaat ruimte. “Het uitstellen van een reactie geeft me vaak betere ideeën.” Dingen kunnen rijpen. Soms blijkt niets doen zelfs de beste oplossing.
Dat betekent niet passief worden, maar ruimte maken voordat je reageert. “De energie van iets laten in plaats van grijpen.” Een deelnemer vertelde hoe iemand naar hem snauwde en hij bewust niet reageerde. “Dan laat ik het bij die persoon.”
Meditatie, schrijven en stilte werden genoemd als manieren om anders te kijken. “Ik doe elke ochtend een A4 volschrijven met gedachten.” Een ander vertelde: “Meditatie helpt me om vanuit die ruimte te handelen.”
Door eerst anders te kijken verandert soms de hele situatie. Iemand die zichzelf lui noemt, blijkt misschien overbelast of bang om te falen. Iemand die steeds door je heen praat, blijkt misschien bang om niet gehoord te worden.
Ook in relaties kan empathie de blik veranderen. Een deelnemer vertelde over de tantrums van haar vriend met autisme. Eerst wilde ze die agressie oplossen. Later verschoof haar blik van “ik” naar “hoe is het voor jou?”. Daardoor veranderde niet alleen haar reactie, maar ook haar gevoel.
🔴 Nadelen van anders kijken
Alleen blijven kijken kan ook een valkuil worden. “Van uitstel komt afstel.” Sommige deelnemers herkenden hoe taken blijven liggen totdat de gevolgen zich opstapelen, zoals boetes of stress.
Te lang nadenken kost ook energie. “Als je alleen maar blijft kijken kost dat ook energie.” Het verschil lijkt te zitten tussen bewust laten rijpen en vastlopen in twijfel.
Niet reageren kan bovendien moeilijk zijn als je gewend bent jezelf aan te passen. “Dat is moeilijk als je een pleaser bent, want je denkt al snel dat je zelf iets verkeerd hebt gedaan.”
Er werd ook gewaarschuwd voor te spiritueel of afstandelijk worden. “Een staat van verlichting kan je niet hanteren in het normale leven.” Uiteindelijk moet je ook gewoon boodschappen doen, werken en relaties onderhouden. “Je kunt wel hout hakken en water halen zonder emotionele investering.”
⚖️ Balans
De kern van de bijeenkomst leek uiteindelijk te gaan over afstemming. Niet alleen oplossen. Niet alleen kijken. Maar voelen wat een situatie nodig heeft.
“Je moet voelen wanneer het handig is om iets op te lossen door doen en wanneer door juist iets niet te doen.”
Een mooi beeld dat werd gebruikt was dat van een boom: “Meebewegen als de kruin van een boom, maar stevig staan als de wortels.”
Ook verantwoordelijkheid kwam steeds terug. “Welk aandeel heb ik zelf in het probleem?” Soms zijn mensen echt slachtoffer geweest, maar uiteindelijk moet je zelf weer verder. “Niemand gaat je redden.”
Hoe meer eigenwaarde mensen ervaren, hoe minder ze afhankelijk lijken te worden van externe oplossingen of erkenning. “Hoe meer je in jezelf gelooft, hoe minder je nodig hebt van anderen.”
Misschien zit wijsheid uiteindelijk in deze beweging:
eerst anders kijken, dan eventueel oplossen. En soms ontdekken dat het probleem zelf al iets wilde laten zien.